Prawo cytatu – jak legalnie korzystać z cudzych treści?

Powszechny dostęp do internetu umożliwia szerokie udostępnianie autorskich treści. Z jednej strony pozwala to na budowę własnej marki osobistej, ale z drugiej niesie także zagrożenie kradzieżą kontentu. Z tego powodu każdy twórca powinien zapoznać się z najważniejszymi kwestiami dotyczącymi prawa cytatu – pozwala ono bowiem reagować w razie wykrycia nadużycia. Czy każdy użytkownik może skorzystać ze znalezionych w internecie treści? Jak udostępniać je z zachowaniem praw autorskich? W naszym poradniku sprawdzisz, co trzeba wiedzieć na ten temat.  

Co oznacza prawo cytatu?

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku, dotycząca kwestii praw autorskich oraz pokrewnych, reguluje zasady korzystania z utworów cudzego autorstwa. Potocznie określa się je prawem cytatu. Obejmuje ono zarówno media tradycyjne – takie jak prasa, telewizja, radio, kino czy literatura – ale w jego zakres wchodzą też nowoczesne media interaktywne, przede wszystkim internet. W zapisie ustawy znaleźć można szczegółowe zasady, które pozwalają w sposób umiejętny i legalny udostępniać utwory cudzego autorstwa. Mowa tutaj nie tylko o użytku komercyjnym, ale także o korzystaniu w ramach działalności niezarobkowej. 

Jak działa prawo cytatu? 

Prawo cytatu jest pojęciem ściśle związanym z prawem autorskim. Ochrona treści przysługuje utworom, które spełniają tę definicję w ramach wskazanych norm. Jak ona brzmi? Artykuł 1 prawa autorskiego bardzo jasno to określa:  „przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia”. Dodatkowo wskazany zostaje także katalog utworów chronionych prawem, są to „wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe); plastyczne; fotograficzne; lutnicze; 

wzornictwa przemysłowego; architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne; muzyczne i słowno-muzyczne; sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne; audiowizualne (w tym filmowe)”. 

Powyższe zapisy wskazują, że prawo autorskie dotyczy wielu treści, nie tylko zdjęć czy tekstów w dosłownym znaczeniu, ale również innych wytworów działań kreatywnych.

Jak cytować treści zgodnie z prawem?

Rozważając działanie prawa cytatu, należy pamiętać o głównej przyczynia przywoływania cudzej wypowiedzi we własnym tekście. Cytowanie może pełnić jedynie funkcję uzupełniającą, jego wykorzystanie powinno dopełnić autorską wypowiedź, ale nie może stanowić jej całości. Jednocześnie nie zostały wskazane granice, w ramach których możliwe jest wykorzystanie cudzej twórczości. W praktyce oznacza to, że korzystanie z cytowania cudzego utworu jest dopuszczalne, jeśli część autorska i przywoływana występują w podobnej proporcji. 

Praktyki niezgodne z prawem cytatu 

Naruszenie praw autorskich to niestety nadal powszechnie spotykana praktyka. Przyczyną jest wskazane już dużo wcześniej korzystanie z internetu i powszechnie dostępnych w nim treści. Wśród najczęstszych naruszeń wskazuje się wykorzystanie grafik i cytatów w celach komercyjnych, które nie zawierają odniesienia do prawdziwego autora tych treści. W takich przypadkach ten, w razie wykrycia, może domagać się zadośćuczynienia materialnego, a osoba dopuszczająca się kradzieży własności intelektualnej narażona jest nawet na karę pozbawienia wolności.